Spacer brzegiem jeziora

 Spacer brzegiem jeziora w piękny jesienny dzień.

fot. Joanna Orda

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej

 

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Charter of Fundamental Rights of the European Union) została po raz pierwszy podpisana 7 grudnia 2000 roku w Nicei, następnie po dostosowaniach 12 grudnia 2007 roku w Lizbonie. Składa się z Preambuły, 7 tytułów (Godność, Wolność, Równość, Solidarność, Prawa obywatelskie, Wymiar sprawiedliwości, Postanowienia ogólne dotyczące wykładni i stosowania Karty) i 54 artykułów.

W Tytule I „Godność” deklaruje szanowanie i chronienie nienaruszalnej godności człowieka. Zapewnia prawo każdego do życia i do poszanowania integralności fizycznej i psychicznej. Zakazuje skazania na karę śmierci i poddania jej wykonaniu; torturowania i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania oraz niewolnictwa i pracy przymusowej.

W Tytule II „Wolność” zapewnia prawo każdego do wolności i bezpieczeństwa osobistego; poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, domu i komunikowania się; ochrony danych osobowych; zawarcia małżeństwa i założenia rodziny; wolności myśli, sumienia i religii; odmowy działania sprzecznego z własnym sumieniem; wolności wypowiedzi; swobodnego, pokojowego zgromadzania się i stowarzyszania się; nauki i dostępu do kształcenia zawodowego i ustawicznego; podejmowania pracy oraz wykonywania swobodnie wybranego lub zaakceptowanego zawodu; własności oraz azylu. Zapewnia wolność sztuki i badań naukowych od ograniczeń. Zakazuje wydaleń zbiorowych; usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub wydania w drodze ekstradycji do państwa, w którym istnieje poważne ryzyko poddania karze śmierci, torturom lub innemu nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu.

W Tytule III „Równość” uznaje równość wszystkich wobec prawa i zakazuje wszelkiej dyskryminacji. Gwarantuje szanowanie różnorodności kulturowej, religijnej i językowej, równość kobiet i mężczyzn we wszystkich dziedzinach, w tym w zakresie zatrudnienia, pracy i wynagrodzenia, prawa dziecka, osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych.

W Tytule IV „Solidarność” zapewnia prawo: pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa; pracowników i pracodawców lub ich odpowiednich organizacji do negocjowania i zawierania układów zbiorowych pracy i podejmowania działań zbiorowych; dostępu do bezpłatnego pośrednictwa pracy; ochrony w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia z pracy; warunków pracy szanujących zdrowie, bezpieczeństwo i godność pracownika; ograniczenia maksymalnego wymiaru czasu pracy, do okresów dziennego i tygodniowego odpoczynku oraz do corocznego płatnego urlopu; ochrony przed zwolnieniem z pracy z powodów związanych z macierzyństwem i płatnego urlopu macierzyńskiego oraz urlopu wychowawczego po urodzeniu lub przysposobieniu dziecka. Zakazuje pracy dzieci i wprowadza ochronę młodocianych w pracy. Uznaje i szanuje prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego oraz do usług społecznych, zapewniających ochronę w takich przypadkach, jak: macierzyństwo, choroba, wypadki przy pracy, zależność lub podeszły wiek oraz w przypadku utraty zatrudnienia. Zapewnia prawo do świadczeń z zabezpieczenia społecznego i przywilejów socjalnych, pomocy społecznej i mieszkaniowej; dostępu do profilaktycznej opieki zdrowotnej i korzystania z leczenia. Uznaje dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, przewidziany w ustawodawstwach i praktykach krajowych, zgodnie z Traktatami, w celu wspierania spójności społecznej i terytorialnej Unii. Wskazuje konieczność zintegrowania z politykami Unii i zapewnienia zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju wysokiego poziomu ochrony środowiska i poprawy jego jakości. Gwarantuje wysoki poziom ochrony konsumentów.

W Tytule V „Prawa obywatelskie” przyznaje każdemu obywatelowi Unii prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego i w wyborach do władz lokalnych. Zapewnia prawo każdego do bezstronnego i sprawiedliwego rozpatrzenia swojej sprawy w rozsądnym terminie przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii; domagania się od Unii naprawienia szkody wyrządzonej przez instytucje lub ich pracowników przy wykonywaniu ich funkcji. Przyznaje każdemu obywatelowi Unii i każdej osobie fizycznej lub prawnej mającej miejsce zamieszkania lub statutową siedzibę w Państwie Członkowskim, prawo dostępu do dokumentów instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii, jak również prawo zwracania się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich i petycji do Parlamentu Europejskiego. Ponadto przyznaje każdemu obywatelowi Unii prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium Państw Członkowskich oraz możliwość korzystania na terytorium państwa trzeciego, w którym Państwo Członkowskie, którego jest obywatelem, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych Państw Członkowskich na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa.

W Tytule VI „Wymiar sprawiedliwości” przyznaje każdemu, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy. Gwarantuje domniemanie niewinności i prawo do obrony. Wprowadza zasady legalności i proporcjonalności kar do czynów zabronionych pod groźbą kary oraz zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary.

W Tytule VII „Postanowienia ogólne dotyczące wykładni stosowania Karty” określa zakres zastosowania karty, zakres i wykładnię praw i zasad, poziom ochrony oraz wprowadza zakaz nadużycia praw.

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej jest integralną częścią prawa unijnego o takiej samej mocy prawnej jak traktaty. Ma doniosłe znaczenie w zakresie ochrony podstawowych praw obywateli Unii Europejskiej, wpisując się w europejski system ochrony praw człowieka.

Joanna Orda

Przeczytaj również: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej

fot. CC0

RÓWNOŚĆ WOBEC PRAWA

Równość wobec prawa uznawana jest za fundamentalną zasadę w międzynarodowym systemie ochrony praw człowieka, prawie wspólnotowym i prawie krajowym. Art. 7 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka stanowi, że „wszyscy są równi wobec prawa”. Podobnie art. 20 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. 

Zasada równości wobec prawa jest związana z zasadą sprawiedliwości i poszanowaniem godności ludzkiej. Nie dopuszcza do dyskryminowania lub uprzywilejowania jednostek z jakiejkolwiek przyczyny, do różnicowania i kategoryzowania. Bez wierności tej zasadzie stosowanie prawa, jak również jego stanowienie, nie spełniałoby odpowiednich standardów, przyjętych w demokratycznym państwie.

Joanna Orda

fot. CC0